مریم

یک آیینه و چند تصویر

« یک آیینه و چند تصویر» نام اثر پژوهشی است از پرتو نادری که اخیراً به وسیلهء بنگاه انتشارات میوند در شهر کابل به تیراژ هزار جلد، به نشر رسیده است.

این کتاب شماری از نوشته های پژوهشی و نقد  های ادبی پرتونادری را در بر دارد که ظرف سالهای اخیر نوشته شده  که عمدتاً به موضوعاتی در پیوند به ادبیات شناسی ، تیوریهای ادبی و نقد ادبی  می پردازد.

لحظه هاي آبي اشراق

بانگ نایی  مي رسد در گوش من

حيرت آيينه دارد هوش من

هوش من با آيينه مدهوش عشق

من ندانم خود چه باشد هوش عشق

عشق من از بانگ ني لبريز سوز

مي شگوفد در شبم گلهاي روز

بانگ ني ما را به بالا مي كشد

موج ما را سوي دريا مي كشد

بانگ ني فرياد جان آدميست

هاي و هويي از روان آدميست

بانگ ني با خون من آميخته

آتشي اندر روانم ريخته

بانگ ني دلتنگي جان من است

قصه هاي تلخ زندان من است

نينواز جان آدم مولوي

آفتابي در بغل از مثنوي

در حقيقت مثنوي معراج عشق

دفتر انديشه را ديباج عشق

تا دكان مثنوي بگشوده شد

بانگ ني از رنج تن آسوده شد

اي كلامت «نردبان آسمان»

آسماني برتر از هر كهكشان

تا حقيقت را نشانم داده اي

نردبان آسمانم داده اي

من زهش بيگانه و با دل قرين

آسمان در زير پايم چون زمين

آسمان را من زمين دل كنم

من زبرگي صد چمن حاصل كنم

آفتاب از ذره مي آيد پديد

اي خوش آن ذره كه برجايي رسيد

ذره را خورشيد روشن در نهاد

ذره وخورشيد با هم همنژاد

ذره و خورشيد همدسان عشق

مانده هر دو در خط فرمان عشق

عشق هر جايي كه فرمان مي دهد

تيره گي گم مي شود جان مي دهد

عشق را با بانگ ني پيوند راز

عشق را با بانگ ني روي نياز

ني چراغ خلوت مرموز عشق

سينهء من پر ز ساز و سوز عشق

بانگ ني آيينهء پرواز عشق

 پرده هايش پرده هاي ساز عشق

بانگ ني از عشق بال و پر كشيد

زنده گي را در خط ديگر كشيد

بانگ ني از كوي يزدان مي رسد

از ديار سبز ايمان مي رسد

تا شبان معرفت ني مي زند

رمهء هوش مرا مي مي زند

رمهء هوشم پريشان شد به دشت

كار هوشم از پريشاني گذشت

جان من از بانگ ني بيدار شد

گرچه منصور خرد بر دارشد

ني حكايت از نيستان مي كند

آتشي در جان فروزان مي كند

روزني سوي خدا بگشوده ني

بين كه ره را تا كجا بگشوده ني

هر كجايي ني نوا انگيخته

جان و دل را تا خدا انگيخته

تا به گوش من حديث ني نشست

كشتي انديشه را توفان شكست

تا كه با دريا چنين همريشه ام

بي نياز از كشتي انديشه ام

ني چراغ برج ايمان من است

قصه گوي سوز هجران من است

ني سرود آسمانهاي بلند

شهپر سازش نمي آيد به بند

ني حديث ظلمت غم مي كند

قصه هاي كوچ آدم مي كند

ني خبر از جمله گي اسرار حق

ني طراوتخانهء گلزار حق

تا كه باني آشنا و همدمم

سور بيمانند باشد ماتمم

سينه ء من هيچ بي ماتم مباد

سوز و سازش عشق از من كم مباد

مي زنم آتش به جنگلزار تن

تا رها گردم من از ادبارتن

ني ز حبس تن بنالد زار زار

تا كه باغ چان نماند بي بهار

تا سخن من از ني و در زنم

بر سر دنيا و عقبا پا زنم

ني به ساز حق سرود جان عشق

ني حريف جلوه هاي آن عشق

من ز ني ديوانهء هشيار جان

بيخبر از خويش اما يارجان

ني چراغ معبد اشراق من

آشنا با انفس و آفاق من

تا كه ني را قصه مي آيد به لب

مي شود درياي جان درياي شب

بانگ ني پرواز بي پايان دل

رقص آتشهاي آتشدان دل

بانگ ني سيمرغ جان را بال و پر

عشق را تا قاف هستي راهبر

بانگ ني سر خدا را قصه گو

جام جان را بادهء صد هاي وهو

من زني روي خدا را ديده ام

وسعت بي انتها را ديده ام

عشق را از بانگ ني ساز و سرود

بانگ ني بر عشق ميخواند درود

ني زغربتخانهء تن در خروش

پنبهء غفلت برون آور ز گوش

ني ز نيزار خدا آمد فرود

تو زبان ني نميداني چه سود

                         كابل – آبان ماه 1369 خورشيدي

“h“g“h“g“g“

نينواز نور

شب بي تو از ستاره صدايي نمي رسد

آواي ماهتاب به جايي نمي رسد

در گوش سنگزار سياهي درين سكوت

از نينواز نور نوايي نمي رسد

زين رود بار حادثه چون بگذرم كه هيچ

بر فرق پيل موج عصايي نمي رسد

چندين بهار آمد و اما درين چمن

يك سبزه هم به نشو نمايي نمي رسد

در خونزمين سوگ به جز بوته هاي دود

سرو بلند سبز قبايي نميرسد

پرگشته گوش دشت ز فرياد اهرمن

 نوري ز چلچراغ درايي نمي رسد

                                              شهر كابل بهار 1373

شعرسياسي و چگونه گی

آن در افغانستان

شعر سياسي  شايد آن گاه به جهان آمد  که خود در برابر سياست ايستاد و گفت: من ترا نمي پذيرم !

بدينگونه شعر سياسي  از مقابله با سياست پديد  مي آيد  . شعر وقتي از سياست روي بر مي گرداند، در حقيقت خود را سياسي ساخته است .

شعر را مقدار جنس کاه نتوان یافتن

(شاعر شهید سرشار شمالی )

گفتگوی مجله ء مریم  با پرتو نادری

در پیوند به وضعیت کنونی شعر و ادبیات در کشور 

“h“g“h“g“g“

« چت روم » سياست

رییس جمهور چهار استخوان شده است
بیچاره چه می تواند بکند !
هرساله قره قولی تازه یی برسرش می گذارند!
گناه او نیست
آب در جوی جاری نمی شود
دموکراسی بستر فراخ می خواهد
و سرزمین پهناور
                    مانند ایالات متحد امریکا
مانند همسایه ء بزرگ جنوبی !
                                    - پاکستان-

دموکراسی در سرزمین کوهستانی ریشه نمی گیرد
دموکراسی را باید افغانی ساخت
مانند شیر مولانا
                    در مثنوی معنوی
بگذارشکم افغانستان
                       در انتظار آش دموکراسی سوراخ بردارد
وقتی این آش در دیگ ما پخته نمی شود
کرزی چه گناهی دارد!
دیگ ما روی دیگدان سنت گذاشته شده است
دموکراسی به دیگدان فراخ و درگیران سرخ نیاز دارد
اگر دود دموکراسی چشم ما را کور کرده است
اگر آبها ازشرم دراعماق فرو رفته اند
اگر کودکان مکتبی در کار های خانه گی خود می نویسند :
دونان جمع دونان مساوی به سه کابینه
                                           چیز مهمی نیست
مهم این است که افغانستان رییس جمهور انتخابی دارد
                              وقانون اسا سی پنسل پاک نخورده !


رییس جمهورانتخابی ، بر همه چیز آگاه است
تارِیخ تنفس می کند
و در جغرافیای سرود ملی
هر کسی را به نام اصلی اش صدا می زند
ازشاه شجاع و ببرک بیزار است
« خداگونه يی است در تبعید»
                                -در قصر گلخانه -
از کسی نمی ترسد
قره قولی غیرت او کلان تر از کله ء تاریخ است
بامداد ان که دستان بابای ملت ! را می بوسد
                                خدا از د لش خبر دارد !
سینه اش خانهء یک بی ستون صبر شیرین است
وقتی مشرف به اومی گوید شتر مرغ
او می تواند بگوید !
                     «گرندانی غیرت افغانیم
                     چون به میدان آمدی می دانیم !»
اما او به نهج البلاغه پناه می برد
و می داند که بزرگترین شجا عت صبر است
و اگر باری هم جیلک دیپلوما سی
                                       به باد می دهد
شبانه در« چت روم » سیاست می نویسد :
                              های !!!!!
                         «نشود فاش کسی آن چه میان من و تست
                          تا اشارات نظر نامه رسان من و تست !»

“h“g“h“g“g“

جمجمه های پوسيده ء نياکان

در گورستان های تنگ تعصب

اين گونه تا کی و تا چند

گور های مرده گان خويش را بر می شماريد

مگرکسی

            ديده است

که پهلوان معرکه        

اندوه تلخ تنهايي خود را

با جمجمه های پوسيدهء نياکان  در ميان بگذارد!

در گورستان های تنگ تعصب

آفتاب 

 حفره ء تاريک بدبختيست -   -

که زنده گی  را با جهنم  سوزانی  پيوند می زند

درگورستان های تنگ تعصب

  عقرب جراره يي ،

                             شايد

                                        يک روز

بر هيچستان  ذهنی  شما

                            صفر ديگری بگذارد

و جمجمه های پوسيده نياکان

يک

       دو

            سه

               و چند و چند

                              و چند بار ديگر

                                                     به هيچ نمی ارزند

عقرب 1382

شهرکابل

“h“g“h“g“g“

خاک بی خاکی

در باغهای پريشانی

 درختانی می رويند

که هيچ پرنده يي

بر شاخه های سبز شان

                              آشيان نمی آرايد  

در باغهای پريشانی

آسمان   دلتنگيست                           

و باد مرثيه خوان پيريست

که اندوه هزارساله يي را فرياد می زند

و من قطره قطره  آواره گيم را

درپای درختانی زنده گی می کنم

که ريشه  درخاک بی خاکی دارند

درباغهای پريشانی

خداوند

               جز زمستان ،

                                  فصل ديگری نيافريده است

شهرکابل

حوت 1382

“h“g“h“g“g“

کبريت شکسته ء غروب

از نصف النهار زنده گی گذشته ام

و در سراشيب تند هستی من

يک گام

           يک گام

                    يک گام

                                  فرصت لغزيدن نيست

تا کوله باری  را که سنگينی  زمستان دارد

روی زمين بگذارم

و باکبريت شکسته ء غروب

                              سيگاری روشن کنم

دلو1382

شهرکابل

“h“g“h“g“g“

سرگردانی

کبوتران پر بريده ء هشياريم را

ازبام بلند ديوانگی

                        پرواز داده ام

و خود اما

               به دنبال ارزنی سرگردانم

که  درهيچ مزرعهء خدا نمی رويد

  دلو1382

شهرکابل

“h“g“h“g“g“

سفر

با باد سخن می گويم

و با کوه  صبر آزمايي می کنم

و هر قدر که از خويش درخويش

                                  راه می زنم

آسمان از دلتنگی من

بيشتر فاصله می گيرد

حوت 1382

شهرکابل

“h“g“h“g“g“

امير بزرگ !

پيشوای من  ديريست

نام نامی خود را

بر سکه های  مفرغ آزادی ضرب زده است

و« جيلک» سبز غيرت افغانيش

تنگ تر از آن است

که شانه های سياه « مشرف » را بپوشاند

*

پيشوای من

هر روز

          هر روز

باامير بزرگ !

درآن سوی سال های غربت آزادی

تجديد بيعت می کند

و اما ؛ شايد

       خط ديورند  را

                          به رسميت  نمی شناسد

پيشوای من  در گهواره ء نظام رياستی يو نيکال

                                                            بزرگ شده است

و نام ديگرش وحدت ملی ست

و می داند که واژه ء « همايش »

انفلونزاييست

که با بال مرغان  بيگانه پرواز می کند

و می داند که واژه های

                            "  شهر وند "

                                          و

                                          "    دانشگاه "

توطئه ء تفنگ سالار بزرگ

                                    پرتو نادری ست

پيشوای من شايد نمی داند

که من وحدت ملی را دوست دارم

و از  نظام رياستی بيعت می کنم

و از  زبان سرخ ناصرخسرو

همبرگری مي سازم

با رنگ و بويي امريکايي

تا دستان پاستوريزه ء او

درکاسه ء چوبين بدخشانی ها  دراز نشود

 جوت 1382

شهر کابل

“h“g“h“g“g“

چراغ قرمز

من ،

         از زبان مادری خويش  می ترسم

زبان مادری من

واژه هايي دارد

که می تواند وحدت ملی را

چنان پوقانه يي

                 بی هيچ صدايي بترقاند

زبان مادری من

حقيقت برهنه ييست

و استعاره های آن

از تصوير تفاهم با شيطان  خاليست

زبان مادری من  شجاعت آن را ندارد

تا  سوار الاغ بی هويتی

بوزينه ء  ابتذال  را

درخيابانی  به دنبال بکشد

که روی چراغ قرمز آن  نوشته است :

                                              وحشت ملی

               * * *  

من از زبان مادری خويش می ترسم

وقتی کسی می گويد" دانشگاه "

وقتی کسی  می گويد " فرهنگ "

من به وحدت ملی می انديشم

و در گوشهايم پنبه ء بی غيرتی می گذارم

تا دشنام ترادران با غيرت خود را نشنوم !

من با دانشگاه  و فرهنگ

                                   ميانه يي ندارم

من راه خودم را می روم

و حرف خودم را می گويم

 و در زير چتر پينه خورده ء  دموکراسی

شراب شامپاين می نوشم

و سگرت مالبرو دود می کنم

من بايد ياد بگيرم

که چگونه از خيابان يک طرفه ء وحدت ملی بگذرم

و با الفبای  جعلی شعرهای تازه ء خويش

بر گور اصطلاحات  علمی

                                و ملی -  اداری 

                                            توغ جاودانه گی  برافرازم

اگر کاخ  هزارساله ء فردوسی  بسوزد

من سرپناه کرايي خود را از دست نخواهم  داد

بگذار مثنوی معنوی

در حافظهء  تاريخ

                    از بلخ  تا قونيه بپوسد

در  روزگاری که دموکراسی

خون در هاون می کوبد (1)

وشيپور پيروزی

در استخوان شکستهء تاریخ  نواخته می شود

برای من

تنها وحدت ملی

                   کافيست !

(1) تعبيری از سهراب سپهری

 شهرکابل              

حوت 1382

“h“g“h“g“g“

استعداد بزرگ

رابطه ء من با آفتاب قطع شده  است

و در لایتناهی مرگ

مدار حقیقت زنده گی را گم کرده ام

با این حال ازنردبانی می روم بالا

تا چراغ  افتخار خویش را

بر رواق خاک آلود تاریخ

                                 روشن کنم

حساب  شده سخن می گویم

حساب  شده می نویسم

کبوتر وجدانم را

               در قفس دموکراسی

                                    به نرخ روزگار

                                                 ارزن می ریزم

وعقل سرکش بد لگامم را

در اصطبل در بستهء تعارف

                          نخته بند کرده ام

                                       تا هیچگاهی توسنی نکند

من استعداد بزرگی دارم

و کتاب  آیین دوست یابی « دلکارانکی » را

واژه واژه از بر کرده ام

و می دانم چگونه به زشت ترین دختر شهر بگویم

که تمام عاشقانه های من برای توست

و تو به اندازه ء عاشقانه های من زیبایی

من حساب  شده سخن می گویم

حتی وقتی سگ همسایه به سوی من پارس می زند

دستی من به سوی سنگی دراز نمی شود

وقتی سگ همسایه به سوی من پارس می زند

کلاه غیرت  از سر بر می دارم

و با صدای ابریشمینی  می گویم

                                  بفرمایید منتظر شما بودم

درکوچه اگر با خرسی مقابل می شوم

با لبخند مضحکی می گویم

                            از دیدار تان خیلی خوشحالم

و الاغ سرکار

اگر گوشی  به سوی من تکان داد

از تفکر چینی  بر جبین می اندازم

و می گویم

شما درست می فرمایید

                            من هم همینگونه فکر می کنم

من استعداد بزرگی دارم

و پس از پنجاه سال تحربه

حقیقت خوشبختی  را کشف کرده ام

که باید  جوی از غیرت کم کرد

و نان به نرخ روزگار خورد

من استعداد بزرگی دارم

خدا را شکر

سازمان جهانی مهاجرت

به من نامی داده است

درازتر از نامی شیخ الرییس ابوعلی سینای بلخی

من استعداد بزرگی دارم

پنجاه ساله یاد گرفته ام

که چگونه مرد حسابی  باشم

پای روی دم هیچ کسی  نگذارم

و دست  در کاسه ء هیچ « جوانمرد قصاب» ی دراز نکنم

                                             من پنجاه ساله یاد گرفته ام

“h“g“h“g“g“

نيايش

ستاره يي که در آسمان مي تابد

شايدتنها ترين بهانه ييست

که دلتنگی  زنده گي  را تفسير مي کند

خداي من اگر ستاره گانت در آسمان نمي بودند

و ماهتابت در قرغه

و بامداد ت در بدخشان

و گلهايت در پغمان

چشمان من به تماشاي چه بيهودگيي سرگردان مي بودند !

 تو چرا خاموشي

کسي صداي  باغچه را  در گلوي درختان خفه مي کند

کسي آب را در رودخانه هاي تشنه گي زنداني کرده است

و خورشيد ،

  در دوزخ دموکراسي  قبيله تبعيد شده است

ستاره گان  تو در آسمان مي لرزند

شايد کسي مي آيد

با بيرقي بر افراشته به نام تو

                              تا برچهرهء عشق  تفي بيندازد

جهان پر از آفريده هاي بد توست!

 و من ازشعر هاي بد خويش پشيمانم

 خدای من !

  اين سان  که تاريکي در  پشت خانه ء  من اتراق کرده است 

 من پروانه هايم را

                   به ديداری  چه فانوسي بفرستم

“h“g“h“g“g“

پنجرهء باز  ....

آن روز برهنه گي اندامت
حس فاتحانهء به من نبخشيد

و دندانهايم  ،

بيهوده جاي داغ داندانهاي کهنه يي فرو رفتند  

و التهاب سرد پستانهاي تو

 فواره هاي   داغ پشيماني بود

که من درآن کاسهء شکسته ء دستانم را

از نيازي مي  شستم

                             که سالهاي درازي مرا سوخته بود

هيچ نمي دانم آن روز سوار خنگ دجال

ازکدام کوچه ء شيطان برگشتي

که در نخستين هم آغوشي ما

                                          عشق سه بار  جان داد

و امروز

در کدام نجيب خانهء شهر

پنجره ء باز قصه هاي مرا

چراغ سرخ مي افروزي

مي دانم

              آن گاه که باد در دامان تو لانه مي کند

لب هاي تو پر مي  شوند از قصه هايي که

تنها اندام  تو آن ها را با هم پيوند مي زند

مي دانم آن کي  در کنار نام تو

به هواي سرزمين هاي تازه

پاي در کوچه ء  رفت و برگشت نهاده است

هيچ گاهي نخواهد فهميد

که در ميان برچيدن گلي  در باغ

تا خريدن آن  در کوچه ء گلفروشي

                                     چند  رنگ سرخ   فاصله است

اين سان که مي دانم

خاموشانه در وازه هاي باد را ببند !

ورنه شايد کسي جغرافياي اندامت   را

قصه يي خواهد ساخت

                              درچار راه نفرينامه هاي سنگسار

و رها خواهد کرد

در ذهن کوچه هاي تکرار

“h“g“h“g“g“

تاچندگاهی ديگر...

چه مظلومانه

در انتظار یک  دهن خنده

یک لقمه نان

و یک کاسه آب

                     پیر شدیم

هیچ نفهمیدیم

که بهار  در پشت چه کوهی  خانه دارد

و هستی سبزش

با شاخه های کدام درخت خوشبخت

                                                 پیوند می خورد

هیچ نفهمیدیم !

هیچ نفهمیدیم!                                                                                                          

و هیچ نمی فهمیم

که این هیچستان تاریک

تا چند

        تاچند

                تاچند گاه دیگر

با زنجیر سرگردانی ما پیموده می شود

دیوار ها تکیه نمی دهند

وسایه ها

آفتاب قیامت را در خود

                                پنهان کرده اند

زمین حفره يي بر نمی دارد

و آسمان بخیل تر از آن است

که ما را به مهمانی  فرشته یی                                                     

فراخواند

“h“g“h“g“g“